设 D 是由曲线 y = x^2 与直线 y = ax (a > 0) 所围成的平面图形,已知 D 分别绕两坐标轴旋转一周所形成的旋转体的体积相等,试求:(1)常数 a 的值;(2)平面图形 D 的面积。
设 D 是由曲线 $y = x^2$ 与直线 $y = ax (a > 0)$ 所围成的平面图形,已知 D 分别绕两坐标轴旋转一周所形成的旋转体的体积相等,试求:(1)常数 $a$ 的值;(2)平面图形 D 的面积。
题目解答
答案
我们来逐步解决这个题目。
题目分析
设平面区域 $ D $ 是由曲线 $ y = x^2 $ 与直线 $ y = ax $(其中 $ a > 0 $)所围成的图形。
已知:
当区域 $ D $ 绕 x轴 和 y轴 旋转一周时,所形成的两个旋转体的 体积相等。
要求:
(1)求常数 $ a $ 的值;
(2)求平面图形 $ D $ 的面积。
第一步:求两条曲线的交点
为了确定积分区间,先求曲线 $ y = x^2 $ 与直线 $ y = ax $ 的交点。
令:
$x^2 = ax
\Rightarrow x^2 - ax = 0
\Rightarrow x(x - a) = 0
\Rightarrow x = 0 \quad \text{或} \quad x = a$
所以交点为 $ x = 0 $ 和 $ x = a $,对应的区间是 $ [0, a] $。
在这个区间内,由于 $ a > 0 $,且对于 $ x \in (0, a) $,有:
$ax > x^2 \quad ? \quad \text{我们验证一下}$
比如取 $ x = a/2 $,则:
- $ ax = a \cdot \frac{a}{2} = \frac{a^2}{2} $
- $ x^2 = \left(\frac{a}{2}\right)^2 = \frac{a^2}{4} $
显然 $ ax > x^2 $,所以在 $ [0, a] $ 上,直线 $ y = ax $ 在抛物线 $ y = x^2 $ 的上方。
因此,区域 $ D $ 是由 $ x = 0 $ 到 $ x = a $,上边界为 $ y = ax $,下边界为 $ y = x^2 $ 的区域。
第二步:计算绕 x 轴旋转的体积 $ V_x $
使用圆盘法(washer method),绕 x 轴旋转:
体积元素为:
$dV = \pi \left[ (外半径)^2 - (内半径)^2 \right] dx$
外半径是上曲线 $ y = ax $,内半径是下曲线 $ y = x^2 $,所以:
$V_x = \pi \int_0^a \left[ (ax)^2 - (x^2)^2 \right] dx = \pi \int_0^a \left( a^2 x^2 - x^4 \right) dx$
计算积分:
$V_x = \pi \left[ a^2 \cdot \frac{x^3}{3} - \frac{x^5}{5} \right]_0^a
= \pi \left( a^2 \cdot \frac{a^3}{3} - \frac{a^5}{5} \right)
= \pi \left( \frac{a^5}{3} - \frac{a^5}{5} \right)
= \pi a^5 \left( \frac{1}{3} - \frac{1}{5} \right)
= \pi a^5 \cdot \frac{2}{15}
= \frac{2\pi a^5}{15}$
第三步:计算绕 y 轴旋转的体积 $ V_y $
这里使用柱壳法(shell method),因为绕 y 轴旋转,且函数以 x 为自变量更方便。
柱壳法公式:
$V_y = 2\pi \int_0^a x \cdot \left[ 上函数 - 下函数 \right] dx
= 2\pi \int_0^a x (ax - x^2) dx$
化简被积函数:
$x(ax - x^2) = a x^2 - x^3$
所以:
$V_y = 2\pi \int_0^a (a x^2 - x^3) dx
= 2\pi \left[ a \cdot \frac{x^3}{3} - \frac{x^4}{4} \right]_0^a
= 2\pi \left( a \cdot \frac{a^3}{3} - \frac{a^4}{4} \right)
= 2\pi \left( \frac{a^4}{3} - \frac{a^4}{4} \right)
= 2\pi a^4 \left( \frac{1}{3} - \frac{1}{4} \right)
= 2\pi a^4 \cdot \frac{1}{12}
= \frac{\pi a^4}{6}$
第四步:根据题设 $ V_x = V_y $,求 $ a $
我们有:
$V_x = \frac{2\pi a^5}{15}, \quad V_y = \frac{\pi a^4}{6}$
令它们相等:
$\frac{2\pi a^5}{15} = \frac{\pi a^4}{6}$
两边同时除以 $ \pi a^4 $(注意 $ a > 0 $,所以 $ a^4 \ne 0 $):
$\frac{2a}{15} = \frac{1}{6}$
解这个方程:
$2a = \frac{15}{6} = \frac{5}{2}
\Rightarrow a = \frac{5}{4}$
✅ 第(1)问答案:
$\boxed{a = \frac{5}{4}}$
第五步:求平面图形 D 的面积
面积公式:
$A = \int_0^a \left[ ax - x^2 \right] dx$
代入 $ a = \frac{5}{4} $,但我们可以先用符号计算,再代入。
$A = \int_0^a (ax - x^2) dx = \left[ a \cdot \frac{x^2}{2} - \frac{x^3}{3} \right]_0^a = a \cdot \frac{a^2}{2} - \frac{a^3}{3} = \frac{a^3}{2} - \frac{a^3}{3} = a^3 \left( \frac{1}{2} - \frac{1}{3} \right) = a^3 \cdot \frac{1}{6} = \frac{a^3}{6}$
代入 $ a = \frac{5}{4} $:
$a^3 = \left( \frac{5}{4} \right)^3 = \frac{125}{64}$
所以面积:
$A = \frac{1}{6} \cdot \frac{125}{64} = \frac{125}{384}$
✅ 第(2)问答案:
$\boxed{\text{面积} = \frac{125}{384}}$
最终答案总结:
(1)常数 $ a $ 的值为:
$\boxed{a = \frac{5}{4}}$
(2)平面图形 $ D $ 的面积为:
$\boxed{\frac{125}{384}}$
解析
本题主要考察利用定积分计算平面图形的面积及旋转体体积,关键是确定积分区间和选择合适的积分方法。
步骤1:求曲线交点与积分区间
曲线 $y = x^2$ 与直线 $y = ax$($a > 0$)的交点满足 $x^2 = ax$,解得 $x = 0$ 或 $x = a$,故积分区间为 $[0, a]$。在该区间内,$ax > x^2$(如 $x = a/2$ 时,$ax = a^2/2 > x^2 = a^2/4$),因此区域 $D$ 的上边界为 $y = ax \$,下边界为 $y = x^2$。
步骤2:计算绕x轴旋转的体积 $V_x$
使用圆盘法( washer method):
$V_x = \pi \int_0^a \left[ (ax)^2 - (x^2)^2 \right] dx = \pi \int_0^a \left( a^2x^2 - x^4 \right) dx$
积分得:
$V_x = \pi \left[ \frac{a^2x^3}{3} - \frac{x^5}{5} \right]_0^a = \pi \left( \frac{a^5}{3} - \frac{a^5}{5} \right) = \frac{2\pi a^5}{15}$
步骤3:计算绕y轴旋转的体积 $V_y$
使用柱壳法(shell method):
$V_y = 2\pi \int_0^a x(ax - x^2) dx = 2\pi \int_0^a \left( ax^2 - x^3 \right) dx$
积分得:
$V_y = 2\pi \left[ \frac{ax^3}{3} - \frac{x^4}{4} \right]_0^a = 2\pi \left( \frac{a^4}{3} - \frac{a^4}{4} \right) = \frac{\pi a^4}{6}$
步骤4:由 $V_x = V_y$ 求 $a$
令 $\frac{2\pi a^5}{15} = \frac{\pi a^4}{6}$,消去 $\pi a^4$($a > 0$)得:
$\frac{2a}{15} = \frac{1}{6} \implies a = \frac{15}{12} = \frac{5}{4}$
步骤5:计算平面图形D的面积
面积公式:
$A = \int_0^a (ax - x^2) dx = \left[ \frac{ax^2}{2} - \frac{x^3}{3} \right]_0^a = \frac{a^3}{2} - \frac{a^3}{3} = \frac{a^3}{6}$
代入 $a = \frac{5}{4}$:
$A = \frac{1}{6} \left( \frac{5}{4} \right)^3 = \frac{125}{384}$